Wanneer ook na aanmaning de geldboete niet wordt betaald, kan de officier van justitie de vervangende hechtenis ten uitvoer leggen. Bij het opleggen van de geldboete bepaalt de rechter dat, in geval van niet- of niet volledige betaling van de geldboete, vervangende hechtenis van toepassing is (artikel 24c lid 1 Sr.). In het volwassenenstrafrecht is de rechter verplicht om ook vervangende hechtenis op te leggen. In het jeugdstrafrecht is de rechter niet verplicht om vervangende jeugddetentie op te leggen; in de praktijk wordt dat wel veel gedaan. 

Duur vervangende hechtenis bij geldboete

De duur van vervangende hechtenis bij de geldboete wordt door de rechter vastgesteld in dagen, weken of maanden en bedraagt ten minste een dag en ten hoogste een jaar. De op te leggen vervangende hechtenis bij de geldboete wordt op grond van de LOVS-richtlijnen vastgesteld op € 50,00 per dag.

Bij toepassing van deze formules geldt het volgende: bij bedragen boven € 50,- wordt het aantal dagen naar beneden afgerond op hele dagen.

In tabel ziet de oplegging van vervangende hechtenis bij de geldboete er als volgt uit:

Omschrijving	Bedrag	Aantal dagen vervangende hechtenis
t/m € 1.000,00 Voor iedere € 50,- een dag hechtenis	€         50,00	1
	€       100,00	2
	€       250,00	5
	€       500,00	10
€ 1.000,00 - € 5.000,00 voor iedere € 100,00, een dag hechtenis erbij	€    1.000,00	20
	€    2.000,00	30
	€    2.500,00	35
	€    3.000,00	40
	€    3.500,00	45
	€    4.000,00	50
€ 5.000,00 - € 50.000,00 voor iedere € 200,00, een dag hechtenis erbij	€    5.000,00	60
	€    6.000,00	65
	€    8.000,00	75
	€  10.000,00	85
	€  12.000,00	95
	€  15.000,00	110
	€  20.000,00	135
	€  30.000,00	185
	€  40.000,00	235
€ 50.000,00 - 74.000,00 Voor iedere € 300,00 een dag hechtenis	€  50.000,00	285
	€  60.000,00	318
	€  74.000,00	365
	> € 74.0000,00	365

Beëindiging vervangende hechtenis

De vervangende hechtenis wordt pas opgeheven na betaling van de geldboete. Ook gedeeltelijke betaling van de geldboete kan ervoor zorgen dat de veroordeelde eerder in vrijheid wordt gesteld als hij de vervangende hechtenis al gedeeltelijk heeft ondergaan. 

Voorbeeld
Aan een verdachte is een geldboete opgelegd van € 500,00, bij niet betalen te vervangen door 10 dagen vervangende hechtenis. Hij betaalt de boete niet op tijd, waarna de vervangende hechtenis ten uitvoer wordt gelegd. Na 5 dagen wil zijn familie de geldboete voor hem betalen. Zij hoeven dan nog maar € 250,00 te betalen, omdat de andere 5 dagen door de veroordeelde al zijn uitgezeten.

Geen vervangende hechtenis bij strafbeschikking

Vervangende hechtenis kan echter alleen worden toegepast voor zover de geldboete door de rechter is opgelegd. Wanneer er een strafbeschikking is opgelegd, kan de officier van justitie enkel gijzeling toepassen na een daartoe verkregen machtiging van de kantonrechter.

Geen vervangende hechtenis bij rechtspersoon

Alleen bij natuurlijke personen kan vervangende hechtenis worden opgelegd. Is de verdachte een rechtspersoon dan is vervangende hechtenis niet mogelijk.