Wanneer de verdachte uit anderen hoofde is gedetineerd, dan rust op het Openbaar Ministerie de plicht om de verdachte voor de zitting over te laten brengen. Alleen wanneer de verdachte afstand doet van zijn aanwezigheidsrecht, mag de zaak(bij verstek) ter terechtzitting worden behandeld.

Inverzekeringstelling

Hoewel het Openbaar Ministerie met een systeem werkt waardoor ze vrij snel kunnen zien wanneer een verdachte gedetineerd is, gebeurt het nog wel eens dat dit niet altijd even snel wordt opgemerkt. Een detentie wordt vaak over het hoofd gezien wanneer de verdachte kort voor de zitting is aangehouden en in verzekering is gesteld.

Achteraf moet dan worden vastgesteld dat de aanhouding en inverzekeringstelling van de verdachte in een andere zaak hem in deze zaak heeft belet van zijn aanwezigheidsrecht gebruik te kunnen maken. Van een ondubbelzinnige afstand van dat recht blijkt dan niet. In aanmerking genomen het grote belang van de verdachte om bij de behandeling van zijn zaak aanwezig te zijn, brengt dit mee dat de verdachte de mogelijkheid dient te hebben om zijn zaak alsnog in zijn tegenwoordigheid te doen behandelen (zie o.a. HR 21 december 2010, LJN: BO2974, HR 19 december 2006, LJN AZ1660. Anders HR 10 december 2002, LJN AE9728, HR 18 januari 2011, LJN: BO5366).

Zie voorts Hoge Raad, 22 januari 2013, LJN: BY8984:

"Uit het hiervoor onder 2.2 onder (ii) weergegeven bevel tot inverzekeringstelling - aan de herkomst en betrouwbaarheid waarvan in redelijkheid niet kan worden getwijfeld - moet worden afgeleid dat de verdachte ten tijde van de behandeling van zijn zaak in hoger beroep voor een andere zaak in verzekering was gesteld, welke inverzekeringstelling naar volgt uit het door de Advocaat-Generaal blijkens zijn conclusie ingestelde onderzoek voortduurde op de dag der terechtzitting, zodat de beslissing van het Hof om verstek tegen de verdachte te verlenen en het onderzoek ter terechtzitting voort te zetten, achteraf bezien, onjuist was.
In aanmerking genomen het grote belang van de verdachte om bij de behandeling van zijn zaak aanwezig te zijn, brengt het vorenoverwogene mee dat de verdachte de mogelijkheid dient te hebben om zijn zaak alsnog in hoger beroep in zijn tegenwoordigheid te doen behandelen. Dit brengt mee dat het bestreden arrest moet worden vernietigd en dat de zaak moet worden teruggewezen opdat deze opnieuw wordt berecht en afgedaan."

Verdachte in het buitenland gedetineerd

Soms is het zo dat de verdachte in het buitenland gedetineerd is. De zitting moet dan gelet op het aanwezigheidsrecht worden aangehouden (LJN: BM3971, Hoge Raad, 22 juni 2010), tenzij niet verwacht kan worden dat de strafzaak alsnog binnen een redelijke tijd kan worden behandeld.

Soms zijn er nog wel alternatieven mogelijk, zoals

• overbrenging van de verdachte naar Nederland
• horen van de verdachte via een videoverbinding
• telefonisch contact advocaat met verdachte tijdens zitting
• verhoor (rogatoir) via de rechter-commissaris

Een zaak waarbij deze mogelijkheden aan de orde zijn gekomen is: LJN: BM6928, Gerechtshof Arnhem, 8 juni 2010.

Geen detentie

Indien de verdachte (later) toch niet gedetineerd blijkt te zitten, vervalt te onderzoeksplicht voor de rechter. Wanneer dan de oproeping voor de zitting aan de verdachte in persoon is betekend en er geen duidelijke aanwijzingen bestaan voor het tegendeel, mag er worden uitgegaan van het vermoeden dat de verdachte vrijwillig afstand had gedaan van zijn recht bij bedoelde terechtzitting aanwezig te zijn. De rechter is dan ook niet gehouden het onderzoek ter terechtzitting te schorsen noch is de rechter tot een nadere motivering gehouden.