Wanneer u hebt geslagen, omdat u zelf of een ander werd aangevallen en u zich tegen deze aanval moest verdedigen, kan er mogelijk sprake zijn van noodweer of noodweerexces. In het normale spraakgebruik wordt dit vaak ook ‘zelfverdediging’ genoemd. Van noodweer is sprake wanneer u zich hebt verdedigd tegen een ogenblikkelijke en wederrechtelijke aanranding van uw of andermans lichaam, seksuele eerbaarheid, of goederen.

Elke burger heeft in beginsel het recht om zichzelf of een ander te verdedigen tegen een ‘aanranding’ door een ander. Als u daarbij de ‘aanrander’ mishandelt, pleegt u wel een strafbaar feit, maar bent u niet strafbaar als blijkt dat u zich terecht en op de juiste wijze heeft verdedigd. De mishandeling kan dan wel worden bewezen, maar u bent hiervoor niet strafbaar.

Bent u te ver gegaan in uw verdediging dan kan er mogelijk sprake zijn van noodweerexces. Dit betekent dat u de grenzen van de noodzakelijke verdediging hebt overschreden.

Noodweer in de wet

Noodweer is in de wet geregeld in artikel 41 lid 1 Sr:

"Niet strafbaar is hij die een feit begaat, geboden door de noodzakelijke verdediging van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding."

Vereisten beroep noodweer

Van noodweer is sprake wanneer u zich hebt verdedigd tegen een ogenblikkelijke en wederrechtelijke aanranding, en die verdediging ook noodzakelijk was. Er gelden een aantal eisen;

• ogenblikkelijke aanranding
• wederrechtelijke (onrechtmatige) aanranding
• verdediging was noodzakelijk
• eis van proportionaliteit (geboden verdediging)
• eis van subsidiariteit (noodzakelijke verdediging)

Voorts geldt nog de eis dat u geen eigen schuld mag hebben. u mag niet zelf de confrontatie zijn aangegaan en daardoor eigen schuld hebben aan de aanval en u mag de aanval niet hebben uitgelokt door provocaties van de ander.

> Meer informatie vereisten noodweer
> Meer informatie eigen schuld bij noodweer

OVERZICHTSARREST HR 22 maart 2016, ECLI:NL:HR:2016:456 mbt noodweer

"Indien door of namens de verdachte een beroep op noodweer, noodweerexces of putatieve noodweer is gedaan, moet de rechter een gemotiveerde beslissing geven op dat verweer. Dan zal hij moeten onderzoeken of aan de voorwaarden voor de aanvaarding van dat verweer is voldaan. In dat verband kan betekenis toekomen aan de inhoud en indringendheid van de door of namens de verdachte aangevoerde argumenten, al behoeft de omstandigheid dat een verdachte de hem tenlastegelegde gedraging ontkent, niet zonder meer aan het slagen van een subsidiair gedaan beroep op noodweer(exces) in de weg te staan.
Bij de beoordeling van het beroep kunnen nauwkeurige en consistente feitelijke vaststellingen van belang zijn, waarbij de rechter de last tot het aannemelijk maken van die feitelijke grondslag niet uitsluitend op de verdachte mag leggen.
Indien de rechter het beroep verwerpt, dient hij duidelijk te maken of hij de door of namens de verdachte aan het verweer ten grondslag gelegde feitelijke toedracht niet aannemelijk geworden acht, dan wel of die toedracht het beroep niet kan doen slagen."

Noodweer met wapen

De meeste discussie bij noodweer zal te maken hebben met de vraag of de verdediging onder de bijzondere omstandigheden noodzakelijk was. Mocht de verdachte zichzelf verdedigen op de wijze zoals hij dat heeft gedaan?
Wanneer de zelfverdediging is geschied met gebruikmaking van een wapen, zal er sneller een discussie ontstaan over de proportionaliteit van de verdediging bij een beroep op noodweer. Noodweer met een wapen maakt een geslaagd beroep op noodweer wat lastiger, maar zeker niet onmogelijk. Er moeten hierbij een aantal vragen worden gesteld.

1. Waar kwam het wapen vandaan?
2. Was de verdediging geboden?

> Meer informatie noodweer met wapen

Goede onderbouwing noodweerverweer

Een beroep op noodweer(exces) moet adequaat worden onderbouwd. De ervaring leert dat een tijdige verklaring van de verdachte, waarin wordt uitgelegd dat en waarom hij uit noodweer heeft gehandeld (en misschien daarbij iets te ver is gegaan), bijdraagt aan de overtuigingskracht van het verweer. Een verdachte die pas na maanden een beroep op noodweer(exces) doet, zal moeite hebben de rechter te overtuigen. Dat betekent dat reeds in een zeer vroeg stadium, zo kort mogelijk na aanhouding, door de verdediging moet worden nagedacht over de vraag of een verklaring moet worden afgelegd, waarin dat noodweerscenario is opgenomen.

Gevolg geslaagd beroep noodweer

Een geslaagd beroep op noodweer neemt de wederrechtelijkheid weg. De gedraging is dan niet meer wederrechtelijk. Dit dient te leiden tot ontslag van rechtsvervolging.
Alleen bij mishandeling (art. 300 - 301 Sr.) dient een geslaagd beroep op noodweer tot vrijspraak te leiden. Onder "mishandeling" in de zin van de art. 300-301 Sr moet namelijk worden verstaan het aan een ander toebrengen van lichamelijk letsel of pijn zonder dat daarvoor een rechtvaardigingsgrond bestaat. Wanneer die rechtvaardigingsgrond vanwege noodweer wel wordt aangenomen, kan de impliciet wederrechtelijke mishandeling niet worden bewezen (vlg o.a. HR 5 juli 2012,  LJN: BQ6690). Dit geldt evenwel niet voor feiten als zware mishandeling (art. 302 Sr.) of poging tot doodslag (art. 45 jo 287 sr.)